Zderzenie dwóch geniuszy
Zdarza się, że kuratorzy opowiadają o artystycznych związkach między epokami lub artystami. Dla widza takie wpływy nie zawsze są widoczne – czasem wymagają obszernych didaskaliów i ostatecznie budzą rozczarowanie lub niezadowolenie, bo nie dają szansy, by się wykazać spostrzegawczością. Na wystawie „Picasso – Bacon: Co to znaczy być człowiekiem” tak nie będzie! To zderzenie dwóch geniuszy.
Brutalny w formie i zniekształcony „Autoportret” Francisa Bacona (1972, olej na płótnie) powstał po samobójczej śmierci George’a Dyera – partnera i kochanka, wobec którego artysta – sam będący ofiarą w innych relacjach – zachowywał się w sposób przemocowy. Zdjęcie: kolekcja prywatna © The Estate of Francis Bacon / Wszelkie prawa zastrzeżone / Bildrecht, Vienna i DACS, London 2026
Pablo Picasso przyszedł na świat 28 lat przed Francisem Baconem, a XX wiek witał jako dziewiętnastolatek. Brytyjczyk, mając tyle samo lat, znał już twórczość Hiszpana i właśnie postanowił, że będzie malował. Wcześniej projektował apartamenty, dywany i meble, które pojawiają się z rzadka na aukcjach i cieszą się dużym zainteresowaniem. Wiedeńską wystawę w Albertinie kuratoruje historyk sztuki i pisarz Michael Peppiatt we współpracy z Ralphem Gleisem, dyrektorem generalnym muzeum.
Część słynnego tryptyku Francisa Bacona z 1944 roku „Trzy studia postaci u podstawy Ukrzyżowania”, pokazująca Erynię – mitologiczną boginię zemsty i kary. Zdjęcie: kolekcja prywatna © The Estate of Francis Bacon / Wszelkie prawa zastrzeżone / Bildrecht, Vienna i DACS, London 2026
Peppiatt uznawany jest za jednego z najważniejszych ekspertów z dziedziny sztuki XX wieku na świecie, a przez 30 lat był przyjacielem i kronikarzem Bacona. Dla „AD Polska” komentuje: – Chociaż Bacon nie zawsze otwarcie mówił o tym, kto wpłynął na jego twórczość, wielokrotnie podkreślał, jak ogromne znaczenie miał dla niego Picasso. I to już od początku kariery, kiedy to w 1927 roku obejrzał wystawę jego rysunków. Powiedział kiedyś: „Muszę cały czas mieć na uwadze Picassa – nie da się tego uniknąć”. Tymczasem Picasso o Baconie nie mówił. Był zbyt narcystyczny. Ale interesował się odnoszącymi sukcesy artystami i śledził katalogi.
„Studium postaci II” Bacona (1944–1945) – pierwsze w twórczości artysty przedstawienie „ludzkiej” twarzy wykrzywionej w rozpaczy. Zdjęcie: National Gallery of Scotland, wypożyczone z Huddersfield Art Gallery © The Estate of Francis Bacon / Wszelkie prawa zastrzeżone / Bildrecht, Vienna i DACS, London 2026
Co łączy ich obrazy? Ponad sto kluczowych dzieł Picassa i Bacona ma ukazać poddawanie ciała radykalnej „modernistycznej presji”. Na wystawie nie zobaczymy ujęć realistycznych. Picasso deformuje i rozczłonkowuje ludzkie ciała, poszukując nowego spojrzenia i sposobu wyrażania emocji. Bacon robi to samo, ale bardzo drapieżnie i brutalnie. Łatwo to zrozumieć choćby w kontekście tego cytatu: „Gdy wchodzę do rzeźni, zawsze mnie zaskakuje, iż to nie ja tam wiszę zamiast zwierzęcia. Wszyscy jesteśmy mięsem, wszyscy jesteśmy potencjalną padliną”.
Pablo Picasso „Siedząca kąpiąca się” z 1930 roku. Zdjęcie: © Succession Picasso / Bildrecht, Vienna 2026, zdj.: obraz cyfrowy, The Museum of Modern Art, New York/Scala, Florence, 2026
– Zarówno muzea, jak i prywatni kolekcjonerzy wykazali się wobec nas ogromną hojnością, udostępniając dzieła ze swoich pracy powinien skłaniać do refleksji – zaznacza Peppiatt. Jego zdaniem, wystawa w Albertinie ma zupełnie inny wymiar niż konfrontacja obu twórców zorganizowana w paryskim Musée Picasso w 2005 roku. – Francuska wystawa zawierała więcej najwyższej klasy dzieł Picassa niż Bacona, przez co osiągnięcia Brytyjczyka zostały nieco pominięte. My staraliśmy się, o ile to możliwe, zapewnić im równą reprezentację. Mamy nadzieję, że publiczność doceni, iż połączona ekspozycja pozwala spojrzeć na każdego z tych artystów w nowym świetle – podsumowuje.
Akt na plaży” (1929, olej na płótnie) Pabla Picassa powstał w burzliwym okresie jego życia – właśnie wtedy rozpadało się jego małżeństwo z rosyjską baletnicą Olgą Chochłową, a rozwijał romans z Marie-Thérèse Walter. Zdjęcie: © Succession Picasso / Bildrecht, Vienna 2026, zdj.: bpk / The Metropolitan Museum of Art
Po obejrzeniu wystawy w Albertinie polecam skosztować wiedeńskich specjałów w restauracji Zum Schwarzen Kameel przy Bognergasse 5, której historia sięga 1618 roku. To inne doznania niż te związane ze sztuką, ale w Wiedniu równie ważne.
Pablo Picasso „Kąpiąca się z piłką”, praca z 1928 roku. Zdjęcie: © Succession Picasso / Bildrecht, Vienna 2026, zdj.: Moderna Museet / Stockholm
Wystawa „Picasso and Bacon. What it means to be human" w wiedeńskiej Albertinie jest dostępna do 31 stycznia 2027 roku.
Artykuł ukazał się w 19. numerze „AD Polska”, wrzesień/październik 2026.
Zobacz też:
- „Sąsiedztwo sofy niczego dziełu nie ujmuje”. Wystawa w warszawskim NAP
- Listopadowy numer AD Polska już w sprzedaży
- Zwierzęta wszystkich światów zobaczysz na darmowej wystawie w Pałacu Rzeczypospolitej