Surrealizm i antyfaszyzm – nowa wystawa w MSN. „To ważna lekcja dla współczesności”

Surrealizm odczytany na nowo

Już od początku istnienia, czyli lat 20. XX wieku, surrealizm zderzał się z falą ruchów politycznych dążących do ograniczenia wolności i równości. Surrealiści potępiali europejski projekt kolonialny, organizowali się przeciwko faszystom, walczyli w hiszpańskiej wojnie domowej, a w czasie II wojny światowej działali w ruchu oporu. Ich sztuka była uznana przez nazistowski reżim za „zdegenerowaną” (niem. entartete kunst), a oni sami często byli przetrzymywani w obozach i prześladowani.

Victor Brauner, „Spotkanie przy ul. Perrel 2 BIS", 1946, olej na płótnie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Paryżu, Musée d’Art moderne de Paris © ADAGP, Paris, ZAIKS, Warszawa

- Surrealizm był ruchem artystycznym i politycznym o międzynarodowym zasięgu i wspólnych przekonaniach. Wywodził się ze sztuki i literatury, ale sięgał znacznie dalej – jego ambicją była rewolucja społeczna i zredefiniowanie życia. Dziś znów żyjemy w trudnych czasach (…). Nasza wystawa nie jest historycznym zapisem przeszłości, tylko ważną lekcją dla współczesności – mówi Magda Lipska, jedna z kuratorek wystawy.

Max Ernst „Głowa anioła ogniska domowego", ok. 1937, farba olejna na płótnie, Kolekcja Ulli i Heinera Pietzschów, Berlin, The Ulla and Heiner Pietzsch Collection, Berlin © ADAGP, Paris, ZAIKS, Warszawa

Ponieważ myślenie i działanie surrealistów rozgrywało się w wielu miejscach świata jednocześnie, zamiast przedstawiać linearną narrację, wystawa w MSN proponuje epizody ułożone niczym mapa. Jej celem jest ukazanie surrealizmu jako międzynarodowego ruchu, zaangażowanego społecznie i politycznie, zgodnie z tym, jak widzieli go jego uczestnicy.

Na ekspozycję składa się malarstwo z pierwszej połowy XX wieku, a także rzeźba, film i fotografia. Kluczową częścią wystawy jest obszerne archiwum, w którym prezentowane są publikacje, zdjęcia, manifesty i dokumenty związane z zaangażowaniem surrealistów w walkę z faszyzmem, a także potwierdzające ich wsparcie dla szeroko rozumianego ruchu kolonialnego. Wśród światowych artystów, których prace można zobaczyć na wystawie są m.in. Max Ernst, Leonora Carrington, Pablo Picasso, Lee Miller, Joan Miró, Dora Maar, René Magritte czy Yves Tanguy.

Leonora Carrington, „Arka Noego", ok. 1938, farba olejna na płótnie, Kolekcja prywatna, Private collection © ADAGP, Paris, ZAIKS, Warszawa

Twórcy wystawy przypominają również ważne wątki z obecności surrealizmu w Polsce, w tym międzynarodową kolekcję sztuki grupy a.r., zgromadzoną na początku lat 30. Wystawa powraca też do polskiej sztuki około 1948 roku, inspirowanej surrealistycznym antykolonializmemi antyfaszyzmem, a mówiącej o doświadczeniu zagłady i wojny. Ciekawym wątkiem jest też sztuka polskich artystów tworzących na emigracji: Teresy Żarnower oraz małżeństwa Themersonów.

Wystawa „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm” w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie będzie dostępna do 10 stycznia 2027 roku.

Remedios Varo, "Mi Generalito")Le Marquis de la contre-coupe), 1959, farba olejna na płycie pilśniowej, Kolekcja prywatna, VEGAP, Madrid / ZAIKS, Warszawa

Zobacz też inne wystawy:

• Wystawa rzeźb Zuzanny Grochowskiej w CONCEPT_11
• Dzieła polskich artystów na wystawie w Berlinie. Rusza ambitny projekt Alte Nationalgalerie
• „Wspólnota eteru: spotkanie kosmologii” – nowa wystawa Fundacji Stefana Gierowskiego

• wystawa