Edward Dwurnik w MSN
Edward Dwurnik (1943-2018), jako syn drobnego rzemieślnika z Radzymina był pierwszą osobą w rodzinie, która zdobyła wyższe wykształcenie. Nagłej zmianie pozycji społecznej towarzyszyło poczucie silnego oddalenia od środowiska, z którego pochodził. W 1965 roku, jeszcze jako student ASP, Dwurnik podjął decyzję, by wyruszyć w prowincjonalną Polskę autostopem i malować napotykanych ludzi i miejsca. Miał ambicję pokazania życia przeciętnych Polaków jako reprezentantów wspólnoty, do której wciąż czuł przynależność.
Edward Dwurnik. Zdjęcie: Teresa Gierzyńska, z archiwum Fundacji Edwarda Dwurnika
- Aby sportretować polskie społeczeństwo, Dwurnik inspirował się wielkoformatowym malarstwem realistycznym i historycznym. Gest ten był próbą znalezienia egalitarnej formy zdolnej pomieścić doświadczenie zbiorowości. Zależało mu na tym, by monumentalny format malarstwa historycznego stał się narzędziem budowania dumy z pochodzenia, by uwznioślić codzienne sytuacje, ale też wyzbyć się wstydu związanego z prowincjonalnością, byciem znikąd – mówi kurator wystawy Łukasz Ronduda.
, 1974, farby akrylowa i olejna na plotnie, fundacja edwarda dwurnika..jpg)
Edward Dwurnik, Przystanek autobusowy, (z cyklu Obrazy duże), 1974, farby akrylowa i olejna na płótnie, Fundacja Edwarda Dwurnika
Edward Dwurnik konsekwentnie odrzucał figurę artysty jako uprzywilejowanej jednostki, a malowanie traktował jako ciężki, fizyczny proces wymagający dyscypliny i systematyczności. Praktykę twórczą porównywał do codzienności w fabryce, a siebie – do „robotnika sztuki”. Tak jak jego ojciec robotnik wytwarzał w warsztacie metalowe przedmioty, tak on w swojej pracowni wytwarzał obrazy, malując szybko, niemal kompulsywnie, jedno dzieło po drugim.
, 1977, farby akrylowa i olejna na plotnie, muzeum narodowe w krakowie. fot. z archiwum fundacji edwarda dwurnika. (1).jpg)
Edward Dwurnik, Klęska urodzaju (z cyklu Obrazy duże), 1977, farby akrylowa i olejna na płótnie, Muzeum Narodowe w Krakowie. Fot. z archiwum Fundacji Edwarda Dwurnika
Punktem wyjścia do wystawy w MSN jest chęć rekonstrukcji życiowej, a przy tym źródłowej postawy artystycznej Dwurnika, ukształtowanej na przełomie lat 60. i 70. Charakteryzowała się ona odrzuceniem elitarności sztuki, związkami ze sztuką outsiderską oraz koncepcją malarstwa jako dokumentu życia społecznego. Dwurnik wierzył w realistyczne, współuczestniczące w życiu malarstwo i traktował je jako egalitarny język, który pomaga komunikować się z osobami sportretowanymi na obrazach. Wierzył w malarstwo, które pomaga wyrażać i budować wspólnotę.
Wystawa w MSN proponuje więc odczytanie twórczości artysty z perspektywy historii emocji społecznych w Polsce w drugiej połowie XX wieku – zwłaszcza ścierania się dwóch emocji, które dominują w doświadczeniu przemiany klasowej: dumy i wstydu. W malarstwie Dwurnika z lat 70. , 80. i 90. obie te emocje stale powracają, obecne są w zdarzeniach, historiach i wizerunkach walczących o uznanie postaci.
Szczególnie jasno wybrzmiewają one w dwóch cyklach obrazów: „Sportowcy” i „Robotnicy”, które można zobaczyć na wystawie. Prace odsłaniają fakt, że pod powierzchnią polskiej nowoczesności nieustannie pracują nierozliczone emocje – wokół pochodzenia, stylu życia i uznania miejsca w hierarchii społecznej. Duma i wstyd to opowieść o kolejnych dekadach, w których te same struktury emocjonalne powracają w odmiennych kontekstach politycznych.
), 1991, farba olejna na plotnie, fundacja edwarda dwurnika. .jpg)
Wystawie interwencja artystyczna Patryka Różyckiego "Transformacja". Jest to wybór jego prac z lat 2021–2024. Cykl obrazów dotyczy dzieciństwa i dojrzewania artysty na wsi w ekonomicznym i społecznym wykluczeniu związanym z transformacją lat 90.
Wystawa „Edward Dwurnik. Duma i wstyd” będzie dostępna od 31 lipca 2026 do 28 lutego 2027. W dniu otwarcia wystawy, 31 lipca wstęp będzie bezpłatny dzięki współpracy muzeum z marką Audi Polska.
Zobacz też inne wystawy:
- Wystawa „Erna Rosenstein. Po drugiej stronie ciszy” w Wiedniu
- Wystawa „Nabiści. Prorocy nowej sztuki” w Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie
- Surrealizm i antyfaszyzm – nowa wystawa w MSN. „To ważna lekcja dla współczesności”
