Prace Erny Rosenstein w wiedeńskim Belwederze
Choć Erna Rosenstein (1913-2004) należała do grona wybitnych przedstawicielek polskiej awangardy i współtworzyła II Grupę Krakowską u boku Tadeusza Kantora czy Marii Jaremy, poza Europą Środkowo-Wschodnią długo pozostawała stosunkowo mało znana. „Erna Rosenstein. Po drugiej stronie ciszy”, najnowsza wystawa w Dolnym Belwederze w Wiedniu, ma szanse to zmienić.
Erna Rosenstein. Zdjęcie: Tadeusz Rolke / Agencja Gazeta
Na ekspozycji znalazło się około osiemdziesięciu dzieł: obrazów, rysunków, asamblaży oraz wierszy, tworzących portret artystki, która przez sześć dekad budowała własny język opowiadania o pamięci, traumie i wytrwałości. Jej twórczość dojrzewała na tle dramatycznych wydarzeń XX wieku: holocaustu, wojny i powojennych represji politycznych w Polsce. Po II wojnie światowej Rosenstein odrzuciła narzucony przez władzę socrealizm, pozostając wierna surrealizmowi i subiektywnemu doświadczeniu jako narzędziom opowiadania o rzeczywistości. Nawet gdy jej malarstwo zaczęło ewoluować w stronę biomorficznej abstrakcji, nigdy całkowicie nie porzuciła figuracji.
Wystawa "Erna Rosenstein. Po drugiej stronie ciszy" w Belewederze Dolnym w Wiedniu. Zdjęcie: Johannes Stoll
Najważniejszym, nieustannie powracającym motywem jej twórczości pozostaje śmierć rodziców zamordowanych w 1942 roku przez hitlerowców. Sama artystka przeżyła dzięki ukrywaniu się pod fałszywymi nazwiskami, a wojenne doświadczenia na trwałe ukształtowały jej wyobraźnię. Jak podkreśla kuratorka wystawy Stephanie Auer: „Twórczość Rosenstein charakteryzuje wieloletnie podejmowanie tematu śmierci rodziców podczas ucieczki przed Zagładą. Przez ponad pięć dekad ich portretowe, odcięte głowy pojawiały się w obrazach, rysunkach i asamblażach artystki. Początkowo osadzone były w narracji nocy zbrodni, później trafiały do surrealistycznych pejzaży lub funkcjonowały samodzielnie – niemal jak podwójny portret.” Powracające w jej pracach twarze matki i ojca z czasem stają się dla artystki czymś więcej niż osobistym wspomnieniem – są uniwersalnym symbolem straty oraz naznaczonej bólem pamięci.
Erna Rosenstein, Getto, 1946, Muzeum Narodowe w Poznaniu. Zdjęcie: dzięki uprzejmości Fundacji Galerii Foksal oraz Hauser & Wirth
Wystawa pokazuje również, że surrealizm dla Erny Rosenstein nie był estetycznym wyborem, lecz językiem pozwalającym mówić o tym, czego nie sposób opowiedzieć realistycznym obrazem. Oniryczne pejzaże, biomorficzne formy i metaforyczne kompozycje budują świat, w którym wspomnienia funkcjonują poza logiką czasu. Jednym z najważniejszych dzieł prezentowanych na ekspozycji są „Ekrany” z 1951 roku – obraz, w którym na tle nocnego lasu unosi się błękitny prostokąt przypominający ekran, a wewnątrz niego pojawiają się twarze i dłonie rodziców artystki. „Monochromatyczne pole staje się powierzchnią projekcji, tworząc poczucie dystansu, a jednocześnie odwołując się do powracającego i nieustannie zmieniającego się charakteru wspomnień” – wyjaśnia Stephanie Auer.
Erna Rosenstein, Ekrany, 1951, Muzeum Sztuki w Łodzi. Zdjęcie: dzięki uprzejmości Fundacji Galerii Foksal oraz Hauser & Wirth
Ekspozycja wpisuje się w rosnące zainteresowanie twórczością Rosenstein na świecie. Jej prace były pokazywane między innymi podczas documenta 14 w Kassel oraz na wystawie „Surrealism Beyond Borders”, prezentowanej w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku i londyńskiej Tate Modern, a ostatnio również na wystawie „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm” w MSN w Warszawie.
Erna Rosenstein, Wciąż patrzy, 1991, Galeria Szydłowski. Zdjęcie: dzięki uprzejmości Fundacji Galerii Foksal oraz Hauser & Wirth
Zobacz też:
- Surrealizm i antyfaszyzm – nowa wystawa w MSN. „To ważna lekcja dla współczesności”
- Wystawa „Nabiści. Prorocy nowej sztuki” w Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie
- II edycja Break in Classic – muzyka klasyczna bez barier, bez pośpiechu i bez dress code’u
