Kwiaty u Marcina Rusaka rzadko kończą w wazonie. Do jego studia trafiają m.in. jako niesprzedawalne odpady z giełd kwiatowych. W obiektach stają się nośnikami pamięci i znaczeń. Wystawa „Forum Florum”, pokazana podczas Milan Design Week 2026, rozwijała te wątki, ale przyniosła też zmianę skali. – Piękno zatrzymuje uwagę. Dopiero gdy się to uda, można opowiedzieć o czymś znacznie trudniejszym: o przemijaniu, odpowiedzialności oraz naszej relacji z naturą – mówi Rusak. Wystawy traktuje jako prezentacje nie tylko eksperymentów formalnych i materiałowych, ale też stojących za nimi idei.
Wystawę „Forum Florum”, czyli targ kwiatowy, artysta pokazał podczas tegorocznego Milan Design Week. Zdjęcie: © Alessandro Saletta, DSL Studio
Od lat tworzy swego rodzaju archiwum współczesności. W seriach „Flora” i „Flower Infused Glass” utrwala w żywicy i szkle kompozycje z roślin, które są dziś uznawane za piękne i warte zachowania. – Nie interesuje mnie wierne odtworzenie natury, raczej to, co nasze wybory mówią o nas samych – podkreśla. Bo, jak mówi, rynek nagina sezonowość do własnych potrzeb. Czerwone róże uprawia się w Kenii, byśmy zimą mogli je kupować na walentynki. Indywidualne wybory widać zwłaszcza w projektach dla kolekcjonerów, gdy Rusak wykorzystuje rośliny z ich rezydencji albo gatunki związane z osobistą historią i symboliką.
„Ghost Orchid” – wystawa inspirowana fenomenem kultywacji oraz niesamowitej biologicznej adaptacji storczyków – obrazowała ideę przemiany i rozpadu zamkniętą w biodegradowalnych rzeźbiarskich formach. Zdjęcie: © Jacqueline Sobiszewski
Jedną z najważniejszych nowych prac jest „Flower Journey” – docelowo monumentalny portal, a na obecnym etapie rozbudowana płaskorzeźba, ale powstająca w duchu dzieł non finito, łącząca druk 3d z tradycyjnym odlewem z brązu. Prowadzi ona oko od pierwszych kwitnących gatunków zachowanych w skamielinach, bursztynie i dawnych pochówkach przez handel, spekulację i tulipanową gorączkę po współczesne modyfikowanie natury na potrzeby globalnego rynku. – Interesuje mnie moment, w którym zachwyt nad naturą zamienia się w potrzebę jej kontrolowania – mówi projektant.
W instalacji „Plant Pulses”, zrealizowanej z marką Perrier-Jouët, rośliny zyskują własny głos. Punktem wyjścia były badania Bartłomieja i Klary Chojnackich z krakowskiej Akademii Górniczo-Hutniczej nad emitowanymi przez nie ultradźwiękami. Audiowizualny pejzaż powstał – a raczej został skomponowany – we współpracy z Justyną Stasiowską i Elim Magazinerem; w centrum znalazła się rzeźba-kapsuła czasu z roślinami z regionu Épernay. Projekt miał pozwolić odbiorcom poznać badania, które stały się jego podstawą. – Technologia nie powinna zastępować natury, lecz pomagać nam ją usłyszeć – zaznacza Rusak.
„Monster Flower”: wykonana na zlecenie prywatnego kolekcjonera, odlana z aluminium niemal czterometrowa „kwiatowa hybryda” obrazuje różne przeciwstawne wyobrażenia kwiatu. Zdjęcie: © Marcin Rusak Studio
Najważniejszą nowością materiałową w studiu Rusaka są panele „Flower Infused Glass”, wysokie na dwa i pół metra. Rośliny zamknięto między taflami hartowanego, laminowanego szkła. Gdy pytam, dlaczego wybrał ten materiał, Rusak przywołuje rezydencję w hucie František w czeskiej Sázavie. W kontakcie z rozgrzanym szkłem rośliny spopielały się, zostawiając abstrakcyjne ślady swojej obecności. Niedawno artysta wrócił do tego tematu, tworząc autorskie herbaria. – Praca ze szkłem to proces szalenie intuicyjny i eksperymentalny – przyznaje. Panele zmieniają przestrzeń wraz ze światłem i porą dnia, „trochę jak współczesny witraż”. Rusak interesuje się ich wykorzystaniem w architekturze, wszelkimi możliwymi zastosowaniami wielkoformatowych tafli.
Gdy pytam o pokazane w Mediolanie regał, stolik, lustro, szafkę i kinkiety, projektant kieruje rozmowę ku większej całości. Zamiast tworzyć kolejną kolekcję wyposażenia, chce pokazywać, jak wytwory z jego studia mogą organizować całe wnętrze. Regał i lustro wykorzystują skrawki z realizacji „Flora”, połączone z minimalistycznymi formami z aluminium. Lustro i szafka powstały z użyciem „Flower Infused Glass”. – Interesuje mnie tworzenie złożonych środowisk, które wplatają botanikę we wnętrza na kilku poziomach: od niewielkiej skali obiektu po pełnowymiarowe transformacje przestrzeni architektonicznych – mówi.
„Tephra Vase 02”: pokryte cienką warstwą metalu roślinne asamblaże z kolekcji „Tephra” są inspirowane krajobrazem wulkanicznym. Jeden z nich trafił do kolekcji Centre national des arts plastiques w Paryżu. Zdjęcie: © Marcin Rusak Studio
Kinkiety „Protoplasting Nature” powstały w dwóch wersjach. Pierwsza, inspirowana anturium, została wydrukowana z kompostowalnego przemysłowo PLA, wytwarzanego z surowców naturalnych. Druga ma ażurową formę pokrytą liśćmi Thaumatococcus daniellii (przedstawicielki marantowatych), których zieleń z czasem przemieni się w złoto. – To kontynuacja mojej koncepcji tworzenia obiektów „żywych”, w tym sensie, że podlegają powolnym metamorfozom w czasie. Ciekawi mnie, jaką relację budują z nimi ich nowi właściciele – tłumaczy autor.
Fundacja Świdno – „Stacja Badawcza Czasu i Natury” to miejsce umożliwiające międzynarodowe badania i dialog wokół przyrody, sztuki, przedsiębiorczości i innowacji materiałowych. „Technologia nie powinna zastępować natury, lecz pomagać nam ją usłyszeć” – mówi projektant. Zdjęcie: © PION Studio
Jego nazwisko nadal kojarzy się publiczności przede wszystkim z syntetyczną żywicą. Rusak tłumaczy, że stoi za tym sukces kolekcji „Flora”, stworzonej na bazie tego materiału. Dodaje, że sam nigdy nie chciał się ograniczać do jednego surowca. Docenia trwałość żywicy i możliwość zachowywania w niej delikatności roślin. Jednocześnie jego studio obserwuje rozwój nowych materiałów i szuka ich odpowiedników w naturze.
- To pewien paradoks: im bardziej naturalny materiał, tym szybciej się starzeje i rozpada. Z kolei żywice syntetyczne, mimo kosztu środowiskowego, mogą przetrwać setki, a nawet tysiące lat, co doceniają kolekcjonerzy, poszukujący trwałości i niezmienności – mówi. Pojawia się tu pytanie o odpowiedzialność. Zdaniem Rusaka trwałe, ale syntetyczne tworzywa powinny służyć obiektom, które mają szansę przetrwać jako część kultury, a nie jedynie rynku, dlatego tak ważna jest dla niego emocjonalna więź z przedmiotem. Osobista historia zapisana w roślinach, pamięć miejsca albo wydarzenia i kolekcjonerski charakter prac zwiększają szansę, że będą one pielęgnowane i przekazywane dalej.
„Flora Temporaria: Black”: zaklęte w materiale kwiaty przypominają barokowe martwe natury. Zdjęcie: © Marcin Rusak Studio
Nie wszystkie dzieła jednak mają pozostać niezmienne. Na przykład „Perishable Vases” powstają z kruchego kompozytu na bazie odpadów kwiatowych, szelaku (żywicy wydzielanej przez owady) i innych naturalnych substancji. Rusak obserwuje, czy właściciele wystawiają jego prace na światło i pozwalają im się zmieniać, czy chronią pod kloszem. – Zastanawiam się, dlaczego oczekujemy od przedmiotów wiecznej trwałości, skoro sami jej nie mamy – mówi.
„Perishable Vases”: Marcin Rusak traktuje swoje obiekty jak kapsuły czasu, w których mieści się aktualna wiedza o świecie materialnym. Zdjęcie: © Marcin Rusak Studio
Jedną z najnowszych realizacji Rusaka są sztućce „Ghost Orchid Cutlery”, przygotowane na wystawę „Knife, Fork, Spoon 3.0” w Kopenhadze. Punktem odniesienia były organiczne, zwierzęco-roślinne formy francuskiej rzeźbiarki Claude Lalanne: „Najwspanialszy projekt sztućców, jaki znam” – mówi Rusak. We współpracy z krakowskim Instytutem Botaniki im. W. Szafera Polskiej Akademii Nauk zeskanował różne odmiany storczyków, a ich przekształcone cyfrowo kształty posłużyły do stworzenia hybryd drukowanych w stali. – Nawet tak proste przedmioty jak sztućce mogą stać się nośnikiem kultury, pamięci i relacji międzyludzkich. Wpływają na codzienne rytuały – zauważa projektant. „Ghost Orchid Cutlery” pozostają w pełni funkcjonalne. Nie są rzeźbami udającymi przybory codziennego użytku, lecz przyborami o rzeźbiarskich ambicjach.
Sztućce „Ghost Orchid” projektu Rusaka pokazane na wystawie grupowej „Knife, Fork, Spoon 3.0” podczas 3 Days of Design w Kopenhadze. Zdjęcie: © courtesy of Marta LA
Podobne napięcie między funkcjonalnym meblem a dziełem muzealnym wyczuwam w „Protoplasting Nature Chair” (w stałej kolekcji Centre Pompidou). – Ten obiekt starzeje się na naszych oczach. To, że muzeum de facto nie jest go w stanie zakonserwować w pierwotnej formie, a mimo to przyjmuje do kolekcji, świadczy o tym, że jesteśmy w bardzo ciekawym momencie rozwoju współczesnego dizajnu – mówi twórca. Docenia odwagę kuratorek i konserwatorek: – Dokumentujmy myśl, a nie sam fizyczny obiekt – zachęca. Nie zrywa z tym, co dla niego najbardziej rozpoznawalne. Kwiaty nadal są rdzeniem, lecz pojawiają się w nowych materiałach, technologiach i wymiarach. Marcin Rusak nie porzuca tego, z czego jest znany. Rozszerza skalę.
Marcin Rusak. Zdjęcie: © Alessandro Saletta, DSL Studio
Artykuł ukazał się w 19. numerze „AD Polska”, wrzesień/październik 2026.