Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich w Muzeum Etnograficznym
Łemkowie, zwani także Rusinami Karpackimi, to grupa etniczna od stuleci zamieszkująca zarówno północne, jak i południowe stoki głównego grzbietu Karpat. Wystawa „Formy obecności. Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich” przywraca widzialność ich twórczości, która przez lata pozostawała na marginesie dominujących narracji o sztuce europejskiej. Udowadnia, że sztuka tej grupy etnicznej nie jest folklorystyczną ciekawostką, lecz żywą, autonomiczną i wielowymiarową częścią kultury – zdolną do prowadzenia dialogu zarówno z duchowym dziedzictwem Karpat, jak i ze współczesną estetyką.
Dawid Zdobylak, W dniu końca świat, olej na płótnie-desce, 2023-2024. Zdjęcie: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie
Ekspozycja w Muzeum Etnograficznym obejmuje szeroki geograficzny kontekst – od Polski, Słowacji, Węgier i Serbii, przez Czechy, Rumunię, Ukrainę i Chorwację, po diasporę w Stanach Zjednoczonych. W tym świetle słynne słowa Andy’ego Warhola „I’m from nowhere” nabierają nowego sensu: mówią o tożsamości, która potrafi trwać ponad granicami i zmieniającymi się miejscami.
Zdjęcie: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie
Istotnym tłem tej historii są doświadczenia przymusowych migracji, asymilacji, obozu w Talerhofie oraz akcji „Wisła”. Pamięć o tych traumatycznych wydarzeniach powraca w pracach artystek i artystów oraz w przedmiotach codziennego użytku pochodzących z łemkowskich/rusińskich domów. W przestrzeni wystawy stają się one żywymi świadkami historii oraz znakami trwania wspólnoty, która – mimo rozproszenia – potrafiła zachować swój język, tożsamość i pamięć.
Orest Dubay, Žena, tusz na papierze, 1945. Zdjęcie: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie
Wystawa czasowa „Formy obecności. Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich” przełamuje wieloletnią ciszę i ujawnia wykluczenia obecne w historii instytucjonalnego oglądu sztuki. Przywracając głos tym, którym przez dekady go odmawiano, pokazuje, że dziedzictwo Łemków/Rusinów Karpackich nie tyle powraca, ile konsekwentnie trwa – mimo prób jego unieważnienia i asymilacji – jako żywy element współczesnej kultury.
Wystawę w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie można oglądać od 17 stycznia do 30 czerwca 2026: od wtorku do piątku w godz. 10-18, a w sobotę i niedzielę w godz. 11-18.
Dawid Zdobylak, Czariwnycia, Bosorka, olej na płótnie, 2025. Zdjęcie: Państwowe Muzeum Etnograficzne
Zobacz też:
- 5 polskich wystaw, które zobaczysz w pierwszej połowie 2026
- 8 najbardziej wyczekiwanych europejskich wystaw w 2026: Fida Kahlo, Mark Rothko, Cézanne i inni
- 7 światowych budynków, na które czekamy w 2026 roku
