Jaremianka w MSN - nowe spojrzenie na jej twórczość
Maria Jarema (1908-1958) od początku swojej kariery artystycznej była częścią zaangażowanej politycznie awangardy. Wchodziła w relacje z międzynarodowym modernizmem, czerpiąc zarówno z abstrakcji postkubistycznej, jak i z surrealizmu i ekspresjonizmu. Po wojnie broniła autonomii artystycznej, odrzucając doktrynę socrealizmu i do 1954 roku pozostawała poza oficjalnym obiegiem. W 1949 roku rozpoczęła eksperymenty z monotypią – techniką, która stała się podstawowym narzędziem jej poszukiwań dotyczących cielesności, podmiotowości i fragmentaryzacji.
Maria Jarema. Zdjęcie: materiały prasowe MSN
– Powojenne cykle prac Jaremy najpełniej odsłaniają jej „pęknięty modernizm”. Warstwy monotypii splatają się tu z malarskimi, przejrzystymi formami, geometrycznymi i organicznymi, tworząc drgające struktury przestrzenne, które bardziej sugerują ruch niż przedstawienie – dodaje główna kuratorka MSN-u i współkuratorka wystawy Marii Jaremy Natalia Sielewicz.
Maria Jarema, Penetracje I, 1957, tempera, monotypia na papierze przyklejonym na płótnie, Muzeum Sztuki, Łódź. Zdjęcie: materiały prasowe MSN
W jej twórczości kryła się praktyka służąca ćwiczeniu zmysłów odbiorcy w świecie pełnym przemocy, gdzie, jak dostrzegła, formy, przedmioty i ludzie funkcjonują w stanie ciągłego zagrożenia wzajemnym unicestwieniem. Doskonale rozumiała, że „bez deformacji, transpozycji, metafory, abstrakcji – nie jesteśmy dzisiaj w stanie objąć i wyrazić narastających konfliktów uczuć i spraw”.
Wystawa w MSN obejmuje prace ze wszystkich okresów twórczości Jaremianki, pokazując, jak napięcie, rozdarcie i niestabilność kształtują ludzkie doświadczenie. Umieszcza również praktykę Jaremy w szerszym kontekście europejskim, podkreślając jej złożony dialog z polskimi i międzynarodowymi artystami, których twórczość podziwiała i krytycznie analizowała, nigdy nie rezygnując z własnego głosu.
Maria Jarema, Akt, 1946, monotypia i tempera na papierze. Własność prywatna. Zdjęcie: materiały prasowe MSN
„Pęknięty modernizm” obejmuje niemal cały księgozbiór Jaremy, na który składają się publikacje artystyczne, tomiki poezji i literatury, portfolia artystów i czasopisma – materiały zbierane w czasie trzech długich pobytów w Paryżu, Rzymie i Wenecji,wymieniane z przyjaciółmi w Polsce lub podarowane artystce przez brata Józefa. Zbiory te ułatwiają zarysowanie intelektualnej i artystycznej biografii artystki bezkompromisowej, nieustannie głodnej doświadczeń i bodźców intelektualnych, zmarłej przedwcześnie w wieku czterdziestu dziewięciu lat.
Wystawę będzie można obejrzeć od 20 marca do 28 czerwca 2026r. w MSN.
Zobacz też:
- Mamy nowego laureata architektonicznego Nobla
- Koji Kamoji, Yoshio Nakajima i Keiji Uematsu w Pawilonie Czterech Kopuł we Wrocławiu
- Krystyna Wojtyna-Drouet niedawno świętowała setne urodziny. Jej tkaniny można teraz oglądać w Zachęcie
