O jego projektach można powiedzieć, że bywają zaskakujące i spektakularne, ale też niezwykle proste i skromne. W odróżnieniu od wielu z poprzednich laureatów nie noszą one wyraźnej osobistej i niezmiennej sygnatury – tej najbardziej widocznej z daleka, która czyniła z każdego budynku Zahy Hadid czy Normana Fostera ich osobistą wizytówkę.
Tu znakiem rozpoznawczym jest… skromność w podporządkowaniu formy konkretnym zadaniom i wyzwaniom, nawet jeśli ograniczają one własne ego autora. Kwintesencja jego stylu to uważne podejście – za każdym razem budowane od nowa. Miejsce powstania projektu jest rozumiane przez Smiljana Radića Clarke’a nie tylko w kategoriach fizycznych, ale także jako punkt zbieżności historii, praktyk społecznych i okoliczności politycznych.
Smiljan Radić Clarke. Zdjęcie: dzięki uprzejmości The Pritzker Architecture Prize.
Nowy laureat jest człowiekiem wielu korzeni – urodził się w Santiago, w Chile, w rodzinie imigrantów. W żyłach ma krew brytyjską i chorwacką, mieszankę, na której budował swoją indywidualną tożsamość. Sam przyznaje: „Czasem trzeba wytworzyć własne korzenie. To daje wolność”.
Pierwszy budynek Radić zaprojektował w ramach ćwiczeń szkolnych w wieku 14 lat, ale nie był cudownym dzieckiem, a na finiszu studiów oblał ważny egzamin. Porażka sprowokowała go do postawienia na indywidualną ścieżkę rozwoju – zgłębianie historii, intensywne podróżowanie – to wszystko spowodowało jego zdolność „widzenia więcej”.
O jego podejściu do tworzenia wiele mówią jego własne słowa, cytowane w komunikacie na temat przyznania mu nagrody: „Architektura istnieje pomiędzy dużymi, masywnymi i trwałymi formami – strukturami, które stoją pod słońcem przez wieki, czekając na naszą wizytę – a mniejszymi, kruchymi konstrukcjami – ulotnymi jak życie muchy, często bez jasnego przeznaczenia w konwencjonalnym świetle. W tym napięciu rozbieżnych czasów staramy się tworzyć doświadczenia, które niosą ze sobą emocjonalną obecność, zachęcając ludzi do zatrzymania się i ponownego przemyślenia świata, który tak często mija ich obojętnie”. To brzmi wspaniale i bardzo aktualnie – w myśleniu o architekturze Smiljana Radića Clarke’a można dopatrywać się głębokiej potrzeby analizowania nie tylko przestrzeni, ale wrażeń i samopoczucia, które będzie tworzyć.
Jego prace często wydają się surowe lub elementarne, ale wrażenie to kryje w sobie precyzyjną inżynierię i konstrukcję. Materiały takie jak beton, kamień, drewno i szkło są wykorzystywane w celowym połączeniu, aby kształtować ciężar, światło, dźwięk i zamknięcie. W pawilonie Serpentine Gallery (Londyn, Wielka Brytania, 2014) półprzezroczysta powłoka z włókna szklanego spoczywa na ogromnych kamieniach.
Oto kilka projektów laureata – to warto zobaczyć:
Guatero – projekt stworzony na XXII Biennale Architektury w Chile, to świetlista forma pneumatyczna, która
zajmuje przestrzeń wystawową jako tymczasowe środowisko atmosferyczne, a nie stały obiekt. Miękka, wyprofilowana i delikatnie niestabilna struktura opiera się na ciśnieniu powietrza, przekształcając kruchość w
doświadczenie przestrzenne. Jej półprzezroczysta powłoka rozprasza światło i wzmacnia dźwięk, tworząc wnętrze, które pomimo swoich rozmiarów wydaje się intymne. Światło, dźwięk i ruch subtelnie zmieniają jego stan wewnętrzny.
Zdjęcie: dzięki uprzejmości Cristobal Palma.
Teatro Regional del Bío-Bío znajduje się nad brzegiem rzeki. Powłoka jest pokryta starannie zaprojektowaną, półprzezroczystą okładziną z poliwęglanu, zamontowaną na stalowej ramie, która moduluje światło i wspiera wydajność akustyczną. Fasada nie ukrywa wnętrze ani też nie odsłania całkowicie – w ciągu dnia filtruje światło, aby zminimalizować odblaski wewnątrz budynku, a nocą promieniuje luminescencyjnym blaskiem. Budynek jest zorganizowany jako seria starannie zaprojektowanych bloków, znajdują się w nim sale widowiskowe i sale prób. Radić pokazuje, że architektura miejska nie musi być monumentalna i jednocześnie błyszczeć bez popisywania się.
Zdjęcie: dzięki uprzejmości Cristobal Palma.
Zdjęcie: dzięki uprzejmości Iwana Baan.
Pawilon Serpentine Gallery pozornie pozostaje w stanie zawieszenia. Przezroczysta powłoka z włókna szklanego wydaje się unosić nad trawnikiem Kensington Gardens, spoczywa na pierścieniu z ogromnych, lokalnych kamieni nośnych. Pawilon wygląda jak starożytny artefakt, ożywiony zmieniającym się światłem dziennym przefiltrowanym przez jego powłokę wydaje się też czymś tymczasowym i delikatnym. Chociaż pawilon ma charakter tymczasowy, proponuje pierwotną interpretację architektury, w której masa, powierzchnia i podłoże są w celowej równowadze.
Zdjęcie: dzięki uprzejmości Iwana Baan.
Zdjęcie: dzięki uprzejmości Iwana Baan.
Casa Pite wbudowana jest w skaliste tereny środkowego wybrzeża Chile. To wyjątkowe studium badania relacji pomiędzy przestrzenią mieszkalną a krajobrazem. Konstrukcja składa się z sekwencji murów oporowych i tarasów, łącząc architekturę ze skałą, zamiast umieszczać ją na ziemi. Struktura, orientacja i proporcje współgrają, tworząc schronienie bez izolacji. Grube, betonowe ściany otaczają ogrom oceanu, podczas gdy niskie sufity i zacienione progi ustępują miejsca odsłoniętym platformom zorientowanym w kierunku horyzontu i nieba. Casa Pite pokazuje zdolność Radića do przekształcania ekspozycji w intymność, pozwalając architekturze pośredniczyć między siłą żywiołów a skalą ludzką.
Zdjęcie: dzięki uprzejmości © Erieta Attali.
Zdjęcie: dzięki uprzejmości Cristobal Palma.
Zobacz także:
5 polskich skansenów, które warto odwiedzić tej wiosny
Zaginiony od 50 lat obraz Zdzisława Beksińskiego wrócił do Polski. Można go oglądać na wystawie
Dom kierowcy wyścigowego. Tu motoryzacyjna precyzja łączy się z kojącymi wnętrzami
